باش بەتكە قايتىڭ » ماقالىلار

ماقالىلار

پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ۋىدالىشىش نۇتقى

untitled

ھەزىرتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ھىجرىيە نىڭ 10-يىلى زۇلھەججە ئېيىنىڭ 9 -كۈنى ھەج قىلىش نىيتى بىلەن ئەراپاتقا چىقىپ، ئۇ يەردىكى (جەبەلۇ رەھمە)رەھمەت تېغىنىڭ بىر چېتىدە  ئىسلام دىنىنىڭ تۈپ ئاساسى ۋە تارماق مەسىلىلىرىنى يىغىنچاقلىغان تارىخى ئەھمىيەتكە ئىگە بولغان بىر نۇتۇق سۆزلىدى.كىيىنچە بۇ، نۇتۇق (ۋىدالىشىش خۇتبىسى)ياكى ۋىدالىشىش خىتابنامىسى دەپمۇ ئاتالدى. مەزكۇر نۇتۇقنىڭ تەپسىلى تېكىستى تۆۋەندىكىچە: خالايىق، سۆزۈمگە قۇلاق سېلىڭلار! كىلەر يىلى،مەن سىلەر بىلەن ئۇشبۇ ... داۋامىنى ئوقۇڭ »

ئۇيغۇر مىللى روھىنىڭ ئاساسلىرى

419334_502937916411968_529695827_n

يۈسۈپجان ياسىن   مىللىي روھ ياكى ئۇنىڭ ئەمەلىي ھاياتتىكى ئىپادىسى بولغان مىللەتپەرۋەرلىك ياكى مىللەتچىلىك بىر كىشىنىڭ ئۆزمىللىتىگە شۇ مىللەتنىڭ تارىخىنى ھەم تارىختا ياراتقان ماددىي ۋە مەنىۋىي جەھەتتىكى قىممەت ئۆلچەملىرىنى ھىمايە قىلغان ھالدا، ھۆرمەت، ئىشەنچ، ساداقەت، مەسئۇلىيەت، نازارەت ۋە پىداكارلىق تۇيغۇسى بىلەن باغلىنىشى، شۇنىڭدەك مىللەتنى يۈكسەلدۇرۇش ئۈستىدە ئىزدىنىش ۋە كۈچ كۆرسۈتۈش روھىدۇر. مۇشۇ مەنىدىن ئېيىتقاندا، مىللىي روھ بىر خىل ئىجتىمائىي – ... داۋامىنى ئوقۇڭ »

شىۋېتسىيە دىن تارقاتقۇچىلىرى ئۇيغۇريېزىقىغاقانداق تەسىركۆرسەتتى؟

12

«لەيلىنى كۆرەي دېسەڭ مەجنۇننىڭ كۆزى بولغىن». بۇ داڭلىق پارس شائىرى سەئىدى شىرازىنىڭ كىلاسسىك ئەسىرى «گۈلىستان» دىن ئېلىنغان بىر مىسرا. سەئىدىنىڭ بۇ سۆزى مىڭ يىلدىن بۇيان شىنجاڭدا كەڭ تارقالغان بولۇپ، لەيلى-مەجنۇننىڭ ئاجايىپ ھېكايىسى خەلق قەلبىدىن چوڭقۇر ئورۇن ئالغان. پارس مەدەنىيىتى شىنجاڭغا مۇھىم تەسىرلەرنى كۆرسەتكەن بولۇپ، بىز بۇ يەردە سۆزلىمەكچى بولغان ئۇيغۇر خەت نۇسخىسىنىڭ پارس خەت نۇسخىسى بىلەنمۇ زىچ مۇناسىۋىتى بار. بىز ... داۋامىنى ئوقۇڭ »

ھىجرىيە يىلنامىسى ھەققىدە قىسقىچە چۈشەنچە

untitled

شەمشىدىن ھاجى   بىسمىللاھىر رەھمانىر رەھىم   ئىسلام دىنى ئۇيغۇرلار ئارىسىغا تارقالغاندىن كېيىن ، بولۇپمۇ قاراخانىيلار سۇلالىسىدىن سۇلتان سۇتۇق بۇغراخان ئىسلام دىنىنى قوبۇل قىلىپ، سۇلالە تەۋەلىكىنى ئىسلاملاشتۇرۇپ ۋە كېيىنچە ئىسلام دىنى دۆلەت دىنى قىلىنىپ بېكىتىلگەندىن كېيىن، ھىجرىيە يىلنامىسى پۈتۈن سىستېمىسى بويىچە ئۇيغۇر قاتارلىق مۇسۇلمان مىللەتلەر ئارىسىغا يىلنامە سۈپىتىدە تارقالدى ۋە ئەسلىدىكى ئەنئەنىۋى يىلنامىنىڭ ئورنىنى ئېلىپ، دىنىي ئىشلار ھەم دىنغا مۇناسىۋەتلىك ... داۋامىنى ئوقۇڭ »

مەدەنىيەتنىڭ گىن خەرىتىسى

image

ھەبىبۇللا توختى (1)  ئۆرنەكسىز يارىتىلغان كائىنات، ئاتوم زەررىچىلىرىدىن پىلانتلارغىچە بارلىق شەيئىلەردىكى نەچچە مىليون ئەسىرلىك مۇنتىزىم ھەرىكەت جەريانى ئۆزىگە مۇجەسسەم قىلغان سەلتەنەت ئارقىلىق بىزنى ھەمىشە مەپتۇن قىلىدۇ. شۇ دەقىقىلەردە تەپەككۇرىمىز ئۆزىدىكى بارلىق ئىمتىيازلارنىڭ ئاخىرلاشقانلىقىنى ئېتىراپ قىلىدۇ. تەپەككۇردىن ھالقىغان ئاللىقانداقتۇر بىر سىزىم تەپەككۇرىمىزغا بۇ چەكسىز سەلتەنەت بىلەن بىزدىكى مەپتۇنىيەت ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتنى غەيبى قۇدرەت ۋە غەيبى گۈزەللىككە بولغان تىۋىنىش دەپ تەرجىمە قىلىپ بىرىدۇ. ... داۋامىنى ئوقۇڭ »

ئەجدادلىرىمىزنىڭ قانۇن چۈشەنچىسى

th7DF2A201

يۈسۈپجان ياسىن تارىختا ھۇن، كۆكتۈرك، ئۇيغۇر قاتارلىق تۈركىي قەۋملەرنىڭ قۇرغان خانلىقلىرى ھۆكۈمدار(تەڭرىقۇت ياكى قاغان) بىلەن خەلقنىڭ ھەمكارلىقى ئۈستىگە قۇرۇلغان ھاكىمىيەت  بولۇپ، بۇ ھاكىمىيەتنىڭ ئەڭ مۇھىم ئالاھىدىلىكى قانۇنغا تايىنىش ئىدى.  قەدىمكى تۈركىي تىلدا قانۇن ‹‹تۆرە›› دەپ ئاتىلاتتى. ئۇنىڭ ئەڭ دەسلەپكى شەكلى ‹‹تۆرۈ››ئىدى. تۆرە مىللەتنىڭ ئۆرپ – ئادەت ۋە ئەنئەنىلىرىنىڭ كەسكىن ھۆكۈملەر بىرلىكى ئىدى. چۈنكى، قانۇننىڭ مەنبەسىمۇ دەل ئۆرپ-ئادەت ۋە ئەنئەنىلەردۇر. دېمەك، تۆرە ئىجتىمائىي ... داۋامىنى ئوقۇڭ »

شىۋېتسىيە ئارخىپلىرىدا ساقلىنىۋاتقان ئۇيغۇرلارغا ئائىت قوليازما «قۇرئان»لار

Kuranı-Kerim

ئابدۇشۇكۇر مۇھەممەت شىۋېتسىيە ياۋرۇپادىكى ئۇيغۇرلارغا ئائىت ماتىرىياللار بىر قەدەر كۆپ ساقلىنىۋاتقان دۆلەتلەرنىڭ بىرى بولۇپ، بۇ ماتىرىياللار ئاساسەن شىۋېتسىيە دۆلەتلىك ئارخىپخانانىسى، لۇند ئونۋېرسىتىتى كۈتۈپخانىسى، شىۋېتسىيە مىسسىيونۇرلار ئارخىپخانىسى، شىۋېتسىيە مۇزىكا ئارخىپخانىسى قاتارلىق بىر قانچە ئورۇنغا مەركەزلەشكەن. بۇلارنىڭ ئىچىدىكى لۇند ئونۋېرسىتىتى كۈتۈپخانىسى بىلەن شىۋېتسىيە مىسسىيونۇرلار ئارخىپخانىسى ئىسلام دىنىغا مۇناسىۋەتلىك بىر تۈكۈم دىنىي كىتاپلار ساقلىنىۋاتقان ئورۇنلار بولۇپ، بۇ دىننىي كىتاپلارنىڭ ئارىسىدىن تەخمىنەن 14 پارچىغا ... داۋامىنى ئوقۇڭ »

غۇلجىدىكى يېڭى مائارىپ جەدىدچىلىك ھەركىتىگە بىر نەزەر

Brophy_Fig06_01_final-002-1024x680

ھەبىبۇللا ئابلىمىت (گىرمانىيە) بىلىم ئىنسان ئۈچۈن ياخشى زامانلاردا بىر بايلىقتۇر، ناچار زامانلاردا قوغدىغۇچى ۋە بىر يول كۆرسەتكۈچىدۇر. – ئارىستوتىل غۇلجىدىكى يېڭى مائارىپ ھەركىتى يەنى جەددىچىلىك بولسا ئانا ۋەتىنىمىزدە بىرىنجى بولۇپ باشلانغان جاي ھېساپلىنىدۇ.19-ئەسىرنىڭ ئاخىرلىرى 20-ئەسىرنىڭ باشلىرىدا غۇلجا دىيارىدا مائارىپپەرۋەر زىيالىلار تەرىپىدىن يېڭى مائارىپنى يولغا قويغان مەكتەپلەر ئېچىلىشقا باشلىغان. مانا بۈگۈنكى كۈندە غۇلجا شەھرىدە مەۋجۇت بولۇپ تۇرىۋاتقان ئوتتۇرا ۋە باشلانغۇچ مەكتەپلەرنىڭ ... داۋامىنى ئوقۇڭ »

شەرقىي تۈركىستان ئىسلام جۇمھۇرىيىتىنىڭ قۇرۇلۇشى ۋە تىراگىدىيەلىك يېمىرلىشى

Sh.-T

ھەبىبۇللا ئابلىمىت (گىرمانىيە) «شۇنچە كۆپ كۈچلۈك دۈشمەنلەرگە ۋە توسقۇنلۇقلارغا قارشى كۆرەش قىلدۇق. بۇلارنىڭ ھەممىسىنى تەكشۈرۈپ تەتقىق قىلىش بىلەن، غەيرەت ۋە ئىمان بىلەن، ھەم شۇنىڭدەك مىللەت ئىشقىنىڭ ئۈزۈلمەس رىشتىسى بىلەن بىر-بىرلەپ يەڭدۇق. مىللەتكە بولغام چەكسىز مۇھەببەت، ھەرقانداق بىر توسقۇنلۇققا قارىماي ئىچىمىزدىكى پۈتمەس-تۆگۈمەس قۇۋۋەتنىڭ، چىدامچانلىقنىڭ ۋە ئوت يالقۇنلىرىنىڭ مەنبەسى بولدى.»   – مۇستاپا كامال   شەرقىي تۈركىستان ئىسلام جۇمھۇرىيىتى مۇندىن 84 يىل ... داۋامىنى ئوقۇڭ »

ئۇيغۇر تىلىنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن نېمىلەرنى قىلالىشىمىز مۇمكىن؟

IMG_20150319_0001

شۇڭقار تېكىن ئۇيغۇر تىل ۋە يېزىقى ھەر مىللەت ئۆز تىل-يېزىقىنى ئەركىن قوللىنىش ئىمكانىيىتى ئەڭ زور بولغان بۈگۈنكى كۈندە ئوچۇق- ئاشكارا چەكلىنىش ھالىغا كېلىپ قالدى. ئۇيغۇر تىلى تارىختا ھېچقاچان بۈگۈنكىدەك خەتەرگە دۇچ كەلگەن ئەمەس دېيىشكە بولىدۇ. خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر تىلىنى يوقۇتۇش ئۈچۈن قىلىۋاتقانلىرى 100 يىللار بۇرۇن دۇنيادىكى باشقا مۇستەملىكىچىلەر قىلىپ بولغان ۋە بۈگۈنكى كۈندە خاتا ئىكەنلىكى ئېتىراپ قىلىنغان بىر مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقى. ... داۋامىنى ئوقۇڭ »